“Амударё ва Сирдарёнинг қуйи оқимлари ва делталарида сув ресурсларини интеграциялашган бошқаришга (СРИБ) ўтиш. Дастлабки асослаш” лойиҳаси

Лойиҳанинг мақсади. Амударёнинг қуйи оқимида — Ўзбекистоннинг Хоразм вилояти ва Қорақалпоғистон Республикаси, шунингдек, Туркманистоннинг Дашогуз вилоятида ҳамда Сирдарёнинг қуйи оқимида — Қозоғистоннинг Қизилўрда вилоятида сув ресурсларини интеграциялашган бошқариш (СРИБ) тизимини қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш, шунингдек, миллий ва халқаро даражада сув соҳасидаги ҳамкорликни ривожлантириш бўйича батафсил режани ишлаб чиқиш.

Мазкур ҳудудларнинг устувор этиб белгиланишига Орол денгизи инқирози ва сув ресурсларини бошқаришдаги муаммолар оқибатида айнан шу ҳудудларда оғир экологик ва ижтимоий-иқтисодий муаммолар юзага келгани сабаб бўлган.

Асосий натижалар
- мавжуд вазият ва тенденсиялар таҳлил қилинди, ҳал этилиши лозим бўлган муаммолар аниқланди;
- СРИБ элементларини сиёсий, ҳуқуқий ва ташкилий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш ҳолати таҳлил қилинди;
- Амударё ва Сирдарёнинг қуйи оқимларида сув ресурсларини бошқаришга оид миллий ва халқаро лойиҳалар кўриб чиқилди;
- қуйи оқимларда СРИБни жорий этиш учун пилот обйектлар белгиланди;
- минтақавий ва миллий даражалардаги кейинги ҳаракатлар режаси ишлаб чиқилди.

Амалий амалга ошириш йўналишлари

СРИБ тамойилларини жорий этиш учун қарор қабул қилувчилар, сувдан фойдаланувчилар уюшмалари вакиллари ва жамоатчилик билан маслаҳатлашган ҳолда қуйи оқим ҳудудларининг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олувчи пилот обйектлар танланди. Пилот обйектлар сув бошқарувининг уч даражасини қамраб олди: суғориш ва дренаж тизими — суғориш тизими — сувдан фойдаланувчилар уюшмалари ва хўжаликлар.

Пилот обйектларни танлашнинг асосий мезонлари:
- сув ресурсларини бошқариш тизимини ислоҳ қилишга барча манфаатдор томонларнинг тайёрлиги;
- танланган ҳудудларнинг сув бошқаруви иерархиясининг барча даражаларини намоён эта олиши.

Қуйи оқимларнинг трансчегаравий сув ресурсларини бошқариш сифатига боғлиқлиги ҳисобга олиниб, қўшимча “Амударё ва Сирдарёнинг трансчегаравий сув ресурсларини бошқариш” компоненти киритилди. Барча пилот ҳудудлар ва трансчегаравий компонент доирасида СРИБ тамойилларини жорий этиш бўйича батафсил чора-тадбирлар режаси ишлаб чиқилди. Ҳар бир даража ва босқич учун асосий мақсадлар, тамойиллар, кутилаётган натижалар ва самарадорлик кўрсаткичлари белгиланди.

Уч йиллик амалга ошириш учун зарур маблағ — 35,255 млн АҚШ доллари, шундан 907 минг АҚШ доллари Қозоғистон, Туркманистон ва Ўзбекистон ҳиссасига тўғри келиши кўзда тутилган. Техник-иқтисодий асос Марказий Осиё Давлатлараро сув хўжалигини мувофиқлаштириш комиссияси (МКВК) аъзолари томонидан маъқулланган.

(АҚШ Давлат департаменти Атроф-муҳит масалалари бўйича минтақавий бошқармасининг ФЙ 2003 ОЕСИ сув лойиҳаси)
Ижрочилар: АҚШ Давлат департаментининг атроф-муҳит масалалари бўйича минтақавий бошқармаси, Қозоғистон, Туркманистон ва Ўзбекистон миллий экспертлари.