XIVANING MASHHUR SHAHAR QIYOFASI OSTIDAGI SUV INFRATUZILMASI

Markaziy Osiyoning tarixiy shaharlari deganda koʻz oldimizga avvalo masjidlar, madrasalar va saroylar keladi. Biroq Xiva oʻzining noyob yerosti suv infratuzilmasi bilan ham e’tiborga loyiq. Asrlar davomida shahar aholisi qurgʻoqchil iqlim sharoitida suv ta’minoti va sanitariya ehtiyojlarini ta’minlash uchun quduqlar, sardobalar va sugʻorish kanallaridan foydalangan.

Xiva YUNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan boʻlib, uning mashhur me’moriy obidalari ostida yana bir muhim meros — “tegizamin” deb ataluvchi yerosti suv inshootlari tizimi mavjud.

Tegizaminlar gulbidav deb ataluvchi yerosti suv oʻtkazgichlari va adan kabi drenaj unsurlari bilan birgalikda yomgʻir hamda ortiqcha suvni yigʻish va yoʻnaltirishga xizmat qilgan. Ochiq ariqlar esa ortiqcha suvni turar joy hududlaridan tashqariga olib chiqqan.

Tegizaminlarning ayrim turlari, shuningdek, sardoba sifatida jamoat hovlilarida ichimlik suvini saqlash uchun foydalanilgan. Suvning bugʻlanishi va ifloslanishini kamaytirish maqsadida ular gumbaz bilan yopilgan. Gumbazlarda shamollatish va tozalash hamda ta’mirlash ishlarini amalga oshirish uchun maxsus kirish joylari ham boʻlgan.

Bu tizim Xiva me’morlarining mahalliy materiallar va tabiiy jarayonlardan foydalangan holda qurgʻoqchil iqlimga moslashgan suv infratuzilmasini yaratganini koʻrsatadi.

Manba: Azizova B. Tegizamin: The Invisible Engineering of Ichan-kala, Khiva // Journal of Traditional Building Architecture and Urbanism. – 2025.