Loyihaning umumiy maqsadi — suv resurslarini boshqarish samaradorligini oshirish orqali xavfsiz turmush sharoiti, ekologik barqarorlik va ijtimoiy hamjihatlikka koʻmaklashish hamda Fargʻona vodiysi misolida Markaziy Osiyo mamlakatlarida qishloq hududlarini rivojlantirishni qoʻllab-quvvatlash.
Loyihaning umumiy maqsadi — suv resurslarini boshqarish samaradorligini oshirish orqali xavfsiz turmush sharoiti, ekologik barqarorlik va ijtimoiy hamjihatlikka koʻmaklashish hamda Fargʻona vodiysi misolida Markaziy Osiyo mamlakatlarida qishloq hududlarini rivojlantirishni qoʻllab-quvvatlash.
Loyihaning asosiy vazifalari
a) suvdan foydalanuvchilar ishtirokida pilot hududlarda suv resurslarini integratsiyalashgan boshqarish (SRIB) samaradorligini sinovdan oʻtkazish va ushbu yondashuvni Fargʻona vodiysidagi suv xoʻjaligi tashkilotlari faoliyatiga joriy etish;
b) suv resurslarini boshqarishning barcha iyerarxik darajalarida suv va yer unumdorligini oshirish imkoniyatlarini namoyish etish.
Loyiha hududi: Andijon va Fargʻona viloyatlari, Janubiy Fargʻona kanali (JFK).
Loyihaning umumiy qiymati: 5,3 million Shveysariya franki.
Loyihani amalga oshirish uchun mas’ul tashkilotlar: hamkorlar konsorsiumi — Xalqaro suv resurslarini boshqarish instituti (IWMI) va Davlatlararo suv xoʻjaligini muvofiqlashtirish komissiyasining Ilmiy-axborot markazi (SIC ICWC).
Amalga oshirish muddati: 2001–2012-yillar.
Amalga oshirish bosqichlari va erishilgan natijalar
1-bosqich: 2001-yil sentabr — 2002-yil 30-aprel
Loyihaning dastlabki bosqichida suv resurslarini boshqarish bilan bogʻliq huquqiy, tashkiliy, moliyaviy, iqtisodiy va boshqaruv masalalari batafsil tahlil qilindi. Shuningdek, avvalgi tajriba va metodologiyalar, mintaqaviy, donor va milliy tashkilotlar tomonidan ishlab chiqilgan suv resurslarini boshqarish tizimlari oʻrganildi va baholandi.
Ikkinchi bosqichni amalga oshirish uchun zarur hujjatlar va tashkiliy mexanizmlar tayyorlandi.
2-bosqich: 2002-yil 1-may — 2005-yil 30-aprel
Uch davlatning suv xoʻjaligi tashkilotlari tomonidan SRIBning konseptual tuzilmasi ishlab chiqildi va tasdiqlandi.
Gidrografik chegaralar asosida suv iste’molchilari uyushmalari va kanallarni “quyidan yuqoriga” tamoyili asosida boshqarishni tashkil etish uchun kompleks ijtimoiy safarbarlik yondashuvi ishlab chiqildi. Mahalliy fermerlar va suvdan foydalanuvchilar boshqaruv jarayonlariga jalb etildi.
Pilot hududlarda suvni boshqarishni takomillashtirish orqali suv iste’molini 30 foizgacha kamaytirish va suv unumdorligini 55 foizdan 95 foizgacha oshirish imkoniyati namoyish etildi.
3-bosqich: 2005-yil 1-may — 2008-yil 30-aprel
SRIB tamoyillari umumlashtirildi, salohiyatni oshirish, tajriba almashish va oʻquv tadbirlari amalga oshirildi. Asosiy e’tibor suv boshqaruvining turli darajalari oʻrtasidagi vertikal aloqalarni mustahkamlashga, suv taqsimoti va boshqaruvda aholining ishtirokini kengaytirishga qaratildi.
Norasmiy suvdan foydalanuvchilar guruhlaridan suv iste’molchilari uyushmalarigacha, ulardan esa magistral kanallar boshqaruvi va milliy siyosat darajasigacha boʻlgan hamkorlik mexanizmlari rivojlantirildi.
Pilot kanallar va kichik boshqaruv hududlarida ma’muriy suv taqsimotidan talab asosida suv taqsimlashga, belgilangan toʻlovlardan esa foydalanilgan suv hajmiga bogʻliq toʻlov mexanizmlariga oʻtish boʻyicha yondashuvlar sinovdan oʻtkazildi.
Uch davlatda milliy siyosatni qoʻllab-quvvatlash va SRIB yondashuvlarini yaxshiroq tushunish maqsadida milliy muvofiqlashtiruvchi va qoʻllab-quvvatlovchi guruhlar tashkil etildi.
Loyiha doirasida SRIBni ommalashtirish va uning barqarorligini ta’minlash uchun hamkorlik tarmogʻi yaratilib, boshqa loyihalar, maslahat xizmatlari va mahalliy ta’lim muassasalari bilan aloqalar yoʻlga qoʻyildi.
2007-yilda loyihaga transchegaraviy kichik daryolar boʻyicha yangi komponent qoʻshildi. Uning maqsadi SRIB tamoyillari asosida transchegaraviy suv taqsimoti mexanizmlarini ishlab chiqish imkoniyatlarini oʻrganishdan iborat edi.
4-bosqich: 2008-yil — 2011-yil 28-fevral
SRIB boʻyicha institutsional, tashkiliy va boshqaruv yondashuvlari ishlab chiqildi hamda pilot kanallar, ularning xizmat koʻrsatish hududlari va transchegaraviy kichik daryolarda sinovdan oʻtkazildi.
SRIBning asosiy qoidalari umumlashtirildi va ularni boshqa hududlarda keng joriy etish uchun olingan tajriba va saboqlar tizimlashtirildi.
5-bosqich: 2011-yil 1-mart — 2012-yil 29-fevral
Hukumatlar rahbarligida va boshqa donorlar bilan muvofiqlashtirilgan holda suv iste’molchilari uyushmalaridan kanal ma’muriyatigacha boʻlgan SRIB tashkilotlarining vazifalari va faoliyat koʻlami boʻyicha umumiy yondashuv ishlab chiqildi.
Loyihaning asosiy yutuqlari
- siyosat ishlab chiquvchilar va loyiha ishtirokchilari oʻrtasida SRIB tamoyillarini tushunish darajasi oshdi;
- Fargʻona vodiysidagi uch davlat tomonidan loyiha doirasida ishlab chiqilgan SRIB tuzilmasi sinovdan oʻtkazildi va qoʻllab-quvvatlandi;
- gidrografik chegaralar asosida kanallarni boshqaruvchi uchta pilot tashkilot tashkil etildi va roʻyxatdan oʻtkazildi;
- suv iste’molchilari uyushmalari boshqaruvidagi kanallarda suv taqsimoti yaxshilandi;
- suv boshqaruvida “quyidan yuqoriga” yondashuvning afzalliklari amalda namoyish etildi;
- suvni 30 foizgacha tejash imkoniyati namoyish etildi;
- yer va suv unumdorligini oshirish imkoniyatlari koʻrsatildi.
Umuman, loyiha Fargʻona vodiysida SRIB tamoyillarini ishlab chiqish, sinovdan oʻtkazish va amaliyotga joriy etishga xizmat qildi. Pilot hududlar tajribasi manfaatdor tomonlarni boshqaruvga keng jalb qilish, tashkiliy mexanizmlarni takomillashtirish va zamonaviy boshqaruv vositalaridan foydalanish orqali suv resurslarini boshqarish samaradorligini oshirish imkoniyatlarini namoyish etdi.
Loyiha 315 ming gektar yerning suv ta’minotini yaxshilashni maqsad qilgan.
Loyiha Ellikqal’a, Beruniy va Toʻrtkoʻl tumanlaridagi jami 100 ming gektar sugʻoriladigan yer maydonlarida suv resurslarini boshqarishni takomillashtirishni maqsad qilgan.
Loyiha 103,4 ming gektar sugʻoriladigan maydonning suv ta’minotini yaxshilashni maqsad qilgan.
