“Zarafshon daryosi havzasida suv resurslarini integratsiyalashgan boshqarish va suvni tejash rejasi” loyihasi

Loyihaning maqsadi:
- Zarafshon daryosi havzasi uchun suv resurslarini integratsiyalashgan boshqarish (SRIB) va suvni tejash rejasini ishlab chiqish;
- suv sohasi uchun qonunchilik va normativ-huquqiy bazani mustahkamlash;
- suv resurslarini boshqarish masalalarining tegishli tarmoqlararo tuzilmalarga integratsiyalashuvini qoʻllab-quvvatlash.
Loyiha hududi: Oʻzbekiston Respublikasi, Samarqand va Navoiy viloyatlari.
Umumiy qiymati: 1 259 245 AQSH dollari.
Moliyalashtirish: Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi (BMTTD) grant mablagʻlari.
Loyihani amalga oshirish uchun mas’ul tashkilot: Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi.
Amalga oshirish muddati: 2010–2013-yillar.

Loyiha komponentlari

1-komponent — Oʻzbekistonda SRIB uchun huquqiy va institutsional bazani takomillashtirish.
2-komponent — Zarafshon daryosi havzasida kommunal suv ta’minotini yaxshilash.
3-komponent — Zarafshon daryosi havzasida SRIB va suvni tejash rejasini ishlab chiqish.

Erishilgan natijalar
1-komponent. SRIB uchun huquqiy va institutsional bazani takomillashtirish

Suv xoʻjaligini modernizatsiya qilish va suv resurslarini boshqarishda taklifni boshqarishdan talabni boshqarishga bosqichma-bosqich oʻtishni qoʻllab-quvvatlash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasining Suv kodeksi loyihasi ishlab chiqildi.

Hujjatni tayyorlash jarayoniga manfaatdor vazirlik va idoralar vakillari jalb qilindi. Suv kodeksi loyihasi koʻrib chiqish va keyinchalik qabul qilish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi orqali Hukumatga taqdim etildi.

2-komponent. Zarafshon daryosi havzasida kommunal suv ta’minotini yaxshilash
- Zarafshon havzasidagi 5 milliondan ortiq aholining turmush sharoitini yaxshilashga qaratilgan ichimlik suv ta’minoti va sanitariya strategiyasi ishlab chiqildi;
- aholini toza ichimlik suvi ta’minoti tizimlarini yaratish va boshqarishga jalb etish, jumladan, gender yondashuvlarini qoʻllash boʻyicha ijtimoiy safarbarlik salohiyati oshirildi;
- 5 ta aholi punktida qishloq suv iste’molchilari uyushmalari tashkil etildi. Ularda aholini qishloq va ichimlik suv ta’minotini yaxshilashga jalb etish modellari sinovdan oʻtkazildi;
- Navoiy viloyatining Shibzon mahallasidagi 4 950 nafar aholini barqaror ichimlik suvi bilan ta’minlash uchun quyosh energiyasidan foydalanishga asoslangan uskunalar oʻrnatildi;
- Samarqand viloyatidagi uchta maktabda 1 500 dan ortiq oʻquvchi va oʻqituvchi uchun suv tejovchi elementlarga ega sanitariya inshootlari barpo etildi;
- Karmana tumanidagi “Suvoqova” tashkilotining faoliyati ichimlik suvi ta’minoti uchun hisob-kitob va toʻlov tizimini takomillashtirish orqali yaxshilandi.

3-komponent. Zarafshon daryosi havzasida SRIB va suvni tejash rejasi
- Zarafshon havzasida irrigatsiya va melioratsiya tizimini takomillashtirish, suv unumdorligini oshirish, institutsional salohiyat va axborot boshqaruvini yaxshilash boʻyicha 8 ta tarmoq strategik hujjati ishlab chiqildi. Ushbu chora-tadbirlar 550 ming gektar sugʻoriladigan yerlar bilan bogʻliq masalalarni qamrab oldi;
- energetika sohasida suv va nasos agregatlarining energiya samaradorligini oshirish strategiyasi ishlab chiqildi. U suv xoʻjaligida energiya sarfi va issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirishga qaratildi;
- Navoiy viloyatida erkin iqtisodiy zonaning rivojlanishi va iqtisodiy oʻsishni hisobga olgan holda sanoatda suvdan foydalanish samaradorligini oshirish strategiyasi ishlab chiqildi. Unda suv resurslaridan foydalanishda toza texnologiyalar va innovatsiyalarni joriy etishga alohida e’tibor qaratildi;
- “Zarafshon daryosi havzasi uchun suvni tejash va SRIB rejasi” ishlab chiqildi. Reja suvdan foydalanuvchilar manfaatlarini, ijtimoiy, ekologik va iqtisodiy omillarni hisobga olgan holda suv resurslarini boshqarishga kompleks yondashuvni shakllantirishga qaratildi.

Mazkur reja havza darajasida tarmoqlararo rejalashtirishni muvofiqlashtirish, texnik chora-tadbirlarni birlashtirish hamda suv infratuzilmasiga investitsiyalar boʻyicha strategik qarorlar qabul qilish uchun asos yaratdi.

Asosiy natijalar
SRIB boʻyicha salohiyatni oshirish

55 dan ortiq davra suhbati, seminar, dala kuni va oʻquv kurslari tashkil etildi. Ularda 1 473 dan ortiq suv xoʻjaligi mutaxassislari, fermerlar, dehqonlar va qishloq uy xoʻjaliklari vakillari ishtirok etdi.

Pilot tadbirlar
- Pastdargʻom tumanidagi Kanal-Yoqa va Samarqand viloyatidagi Nurobod aholi punktlarida jami 2 000 nafar aholini toza ichimlik suvi bilan ta’minlash uchun ikkita yangi ichimlik suv ta’minoti tizimi qurildi;
- Navoiy viloyati uchun SRIB rejasi ishlab chiqildi. 26 nafar mutaxassis ishtirokida tarmoqlararo suvdan foydalanishni rejalashtirish mexanizmi shakllantirildi;
- Navoiy viloyatidagi suv xoʻjaligi tashkilotlari oʻrtasida onlayn ma’lumot almashinuvini ta’minlovchi Yagona axborot tizimi ishlab chiqildi, kompyuter texnikasi va dasturiy ta’minot xarid qilindi;
- 3,7 km uzunlikdagi yangi mashina kanali, 4 ta suv taqsimlash inshooti va 8 ta gidropost qurildi, suv qabul qilish havzasi rekonstruksiya qilindi;
- nasos stansiyasi sugʻorish infratuzilmasini rekonstruksiya qilish natijasida 38 ta fermer xoʻjaligining 2 000 gektar yeri, shuningdek, Sayram, Mehnatkash, Zafarobod va Kanalek aholi punktlaridagi 401 ta xonadonning tomorqa yerlari barqaror sugʻorish suvi bilan ta’minlandi;
- Samarqand viloyati Pastdargʻom tumanidagi Mehnatobod-3 suv xoʻjaligi infratuzilmasini modernizatsiya qilish ishlari yakunlandi.